CZYTANKA

Dwie gry w jednej aplikacji, działające w przeglądarce. Czytanie prowadzi przez dziesięć poziomów — od pojedynczych liter do płynnego czytania trzyzdaniowych tekstów. Liczenie przez dziewięć — od przeliczania pięciu jabłek do liczenia pieniędzy, z wirtualnym liczydłem, które dziecko może przywołać w każdej chwili.

Za każdą poprawną odpowiedź dziecko dostaje żeton. Żetony z obu gier zbierają się do jednego kuponu na wspólne wyjście, ale każda gra napełnia własną kolekcję nagród — dzięki temu czytanie i liczenie zbierają co innego.

Cztery rzeczy, które warto wiedzieć od razu:

• Nie ma limitu czasu ani kar. Żadnych timerów, żadnego odliczania. Błąd nie odbiera punktów — po drugiej próbie gra po prostu pokazuje poprawną odpowiedź i idzie dalej.
• Każde dziecko ma własne konto. Osobne żetony, osobne ustawienia, osobne kolekcje nagród i osobne statystyki. Wybór gracza to pierwszy ekran.
• Wszystko jest edytowalne. Materiał do czytania leży w zwykłym pliku tekstowym, który możesz rozbudować.
• Nic nie wychodzi na zewnątrz — poza jednym wyjątkiem: trybu mikrofonowego, który wysyła nagranie do usługi rozpoznawania mowy. O tym w sekcji 06.

Na iPadzie — jako aplikacja

To najlepszy sposób dla dziecka. Wymaga, żeby gra stała pod adresem https://.

1. Otwórz adres gry w Safari (na iOS tylko Safari to potrafi — Chrome nie).
2. Kliknij ikonę Udostępnij — kwadrat ze strzałką w górę.
3. Wybierz Dodaj do ekranu początkowego, potem Dodaj.

Zyskujesz pełny ekran bez paska adresu (dziecko nie wyjdzie przypadkiem na inną stronę), własną ikonę, działanie bez internetu — i, co najważniejsze, dużo trwalszy zapis postępu. Safari czyści dane zwykłych stron po kilku tygodniach nieużywania; aplikacji dodanej do ekranu głównego nie rusza.

Na komputerze — z folderu

Kliknij dwa razy w START.command. Otworzy się okno Terminala i gra w przeglądarce. Terminal zostaw otwarty podczas grania — zamknięcie go kończy grę.

Przy pierwszym uruchomieniu macOS może zaprotestować, że plik pochodzi od niezidentyfikowanego dewelopera. Kliknij go wtedy prawym przyciskiem → Otwórz → Otwórz.

Pierwszy ekran to pytanie „kto dzisiaj czyta?". Dziecko klika swój awatar i od razu jest w swojej grze — z własnymi żetonami, własną tacą i własnymi ustawieniami.

Dodanie dziecka

1. Kliknij ⚙️ w lewym dolnym rogu. Jeśli nie masz jeszcze PIN-u, gra zapyta, czy na pewno chcesz wejść — to miejsce dla dorosłego.
2. Wybierz Dodaj dziecko.
3. Wpisz imię i wybierz awatar. Imię pojawi się w zdaniach do czytania i na kuponie.

Postęp na dwóch urządzeniach

Na pierwszym ekranie, w prawym dolnym rogu, jest pasek ze stanem synchronizacji. Kliknij go — otworzy się okienko, w którym możesz wylosować klucz albo wpisać ten, którego już używacie. To samo da się zrobić w panelu rodzica, w sekcji Synchronizacja.

Wylosuj klucz na jednym urządzeniu i wpisz ten sam na drugim. Od tej chwili iPad i komputer widzą tych samych graczy i ten sam postęp — dziecko może zagrać rundę na jednym i dokończyć na drugim.

Klucz rodziny działa jednocześnie jako login i hasło; nie ma osobnych kont ani maili. Wylosowany klucz ma kilkanaście przypadkowych znaków, więc nikt go nie zgadnie.

Dziecko potrzebuje trzech ekranów: wyboru gracza, wyboru gry i samego zadania.

Drobiazg, który dużo daje

Kropki u góry ekranu w trakcie gry pokazują, ile zadań zostało do końca rundy. Dziecko przez cały czas wie, kiedy będzie koniec — a to jedna z tych rzeczy, które najbardziej obniżają napięcie.

Gra sama miesza typy w obrębie rundy. Nie musisz ich wybierać — decydujesz tylko o trybie sprawdzania (sekcja 06), a on ustala, które typy wchodzą do gry.

Nauka liter

Dwa pierwsze poziomy to alfabet. Litery po kolei idą od A do Ż: jedna runda to pięć kolejnych liter, każda raz do przeczytania i raz do wskazania ze słuchu. Gra pamięta przy dziecku, gdzie skończyliście — na liście poziomów widać „Teraz: F G H I J (11 z 32)", a postęp wędruje między iPadem a komputerem. Pod listą jest przycisk ↺ Litery po kolei od początku, gdy chcecie wrócić do A.

Litery mieszane to te same trzydzieści dwie litery, tylko losowo. Ten poziom sprawdza, czy litera jest rozpoznawana sama z siebie, a nie odgadywana z kolejności alfabetu — a to dwie zupełnie różne umiejętności.

Po poprawnej odpowiedzi odsłania się obrazek z podpisem „K jak KOT".

Kolejność jest alfabetyczna, bo tak najłatwiej sprawdzić, czego dziecko jeszcze nie zna. Jeśli wolisz uczyć w kolejności, która szybciej pozwala układać wyrazy (A, M, T, O, L, E…), wystarczy poprzestawiać wiersze w dane/p9-litery.js — plik jest zwykłym tekstem.

Poziom, do którego się wraca

Piąty poziom to Wyrazy 3-literowe — dziewięćdziesiąt kilka prawdziwych polskich wyrazów o długości dokładnie trzech liter: KOT, DOM, SOK, JEŻ, MIŚ, RÓG. Nie jest to poziom „na chwilę". Jest po to, żeby było dokąd wrócić.

Kiedy czytanie się cofa — a przy nauce cofa się regularnie — dłuższy wyraz przestaje być zadaniem, a staje się ścianą. Trzy litery mieszczą się w oku i w głowie naraz, więc dziecko może wyraz naprawdę złożyć, zamiast zgadywać z kształtu. Każdy z tych wyrazów ma obrazek, który odsłania się po przeczytaniu, więc każde zadanie kończy się drobnym sukcesem.

Zostańcie tam dłużej, niż wydaje się potrzebne. Nic się nie dzieje, gdy dziecko przez tydzień robi tylko trzyliterowce — psuje się dopiero wtedy, gdy za wcześnie wypchnie się je wyżej.

Obrazek jest nagrodą, nie podpowiedzią

Kiedyś obrazek stał nad wyrazem od początku. To wygodne — i właśnie dlatego szkodliwe: dziecko widzi krowę, mówi „krowa" i wcale nie musi patrzeć na litery. Uczy się rozpoznawać obrazki, nie czytać.

Teraz karta jest zakryta pytajnikiem. Dziecko czyta sam wyraz, a obrazek odsłania się dopiero po ✅ Dobrze, razem z podpisem „To jest KROWA 👏" — jako potwierdzenie, że przeczytało dobrze. Gra daje wtedy chwilę dłużej na popatrzenie, zanim przejdzie dalej.

Jeśli dziecko utknie, zasłonę można stuknąć i odkryć obrazek wcześniej. Wtedy nie ma podpisu — bo nic jeszcze nie zostało przeczytane. To świadoma różnica: pomoc jest dostępna, ale nie udaje sukcesu.

Pozostałe dwa typy to Posłuchaj i wskaż (lektor mówi sylabę, dziecko wybiera z trzech — poziom 1) oraz Pytanie do tekstu (trzy zdania i pytanie o treść — poziom 6).

Przy każdym zadaniu jest przycisk 🔊 Posłuchaj. Dziecko może usłyszeć wzór, zanim samo spróbuje — i warto je do tego zachęcać, zwłaszcza na nowym poziomie.

Dziewięć poziomów. Zaczynają się od miejsca, w którym dziecko nie musi umieć nic poza rozpoznawaniem cyfr — jeśli umiejętność liczenia się cofnęła, poziom 1 jest dokładnie tam, gdzie trzeba.

Osiem rodzajów zadań

Gra sama miesza je w obrębie rundy — nie musisz nic wybierać.

Pozostałe typy to Pokaż tyle (dziecko ustawia liczbę na liczydle), Jakiej liczby brakuje? (ciąg z luką) oraz Ile zostało? (odejmowanie — znikające przedmioty są przekreślone, więc widać, co ubyło).

W zadaniach na dodawanie, odejmowanie i liczenie pieniędzy działanie jest zapisane u góry, cyframi — 4 + 3 = ? — a pod spodem stoi ten sam rachunek ułożony z jabłek, balonów albo monet.

To nie jest ozdoba. Dziecko, które liczy tylko na obrazkach, potrafi świetnie radzić sobie z jabłkami i zupełnie nie rozumieć kartki z zeszytu — bo nigdy nie widziało, że to jest to samo. Trzymanie obu zapisów na jednym ekranie, jeden nad drugim, buduje ten pomost bez tłumaczenia: tu jest cztery i tu są cztery jabłka.

Tam, gdzie cyfry zdradziłyby odpowiedź — Ile ich jest?, Gdzie jest więcej? — zapisu nie ma. Tam dziecko ma przeliczyć, nie przeczytać.

Klasyczne szkolne liczydło — dziesięć rzędów po dziesięć kul, rzędy na przemian w dwóch kolorach. Stoi pod każdym zadaniem od razu, nic nie trzeba włączać ani przywoływać. Dziecko sięga po nie wtedy, kiedy go potrzebuje, i ignoruje, kiedy nie.

Można też otworzyć samo liczydło, bez żadnego zadania: przycisk 🧮 SAMO LICZYDŁO stoi na górze listy poziomów liczenia. Nic się tam nie sprawdza i nie liczy punktów — to zwykłe liczydło leżące na stole. Przydaje się, gdy chcecie coś przeliczyć razem, pokazać dziesiątki albo po prostu pobawić się kulami.

Zasłanianie liczby

U góry liczydła jest przycisk 🙈 Ukryj liczbę. Licznik zamienia się wtedy w znak zapytania i jedyną drogą do wyniku zostaje przeliczenie kul palcem. To decyduje o tym, czy liczydło jest kalkulatorem, czy narzędziem do liczenia.

Praktycznie: przy nowym materiale zostawcie liczbę widoczną — dziecko sprawdza siebie i nabiera pewności. Kiedy zaczyna przesuwać kule byle jak i czytać wynik z licznika, zasłońcie ją. Ustawienie zapisuje się przy dziecku i wędruje razem z postępem, więc na iPadzie i na komputerze jest takie samo.

Jak się nim posługiwać

• Stuknięcie w kulę przesuwa na lewo wszystkie kule od brzegu do niej włącznie — tak jak na prawdziwym liczydle. Nie trzeba przesuwać po jednej.
• Przeciągnięcie palcem wzdłuż rzędu robi to samo płynnie.
• Stuknięcie w kulę już przesuniętą cofa ją razem z tymi po prawej.
• ↺ Wyczyść odkłada wszystko na miejsce.

W zadaniu Pokaż tyle liczydło jest odpowiedzią: dziecko ustawia liczbę i klika ✓ Sprawdź. Po drugiej nieudanej próbie gra sama ustawia poprawną liczbę, żeby dziecko zobaczyło, jak to wygląda.

To najważniejsze ustawienie w grze w czytanie. Zmieniasz je w panelu rodzica, osobno dla każdego dziecka. Liczenia nie dotyczy — tam dziecko zawsze klika odpowiedź samo.

O trybie mikrofonowym szczerze

Rozpoznawanie mowy gubi się przy wolnej albo niewyraźnej wymowie i potrafi odrzucić wyraz przeczytany poprawnie. To dokładnie ten rodzaj niesprawiedliwości, który zniechęca dziecko do dalszej gry. Na początku nauki tryb „rodzic potwierdza" jest po prostu lepszy. Mikrofon warto włączyć później, kiedy czytanie jest już płynne i pomyłka maszyny nie zaboli.

Jeśli mimo to chcesz go używać — oto gdzie działa:

Trzy warunki muszą być spełnione naraz: adres https:// (dwuklik w plik z dysku nie wystarczy), udzielona zgoda na mikrofon oraz internet.

Znane ograniczenie: Safari potrafi po pierwszym rozpoznaniu zamilknąć i nie zgłosić ani wyniku, ani błędu. Gra ma na to zabezpieczenie — po dziewięciu sekundach sama przerywa nasłuch i odblokowuje przycisk, więc nigdy się nie zatnie.

System nagradza na czterech poziomach naraz — od natychmiastowego po odległy. To celowe: dziecko dostaje coś teraz, a jednocześnie widzi, po co warto wracać jutro.

Żetony są wspólne dla obu gier, kolekcje osobne. Czytanie napełnia jedną, liczenie drugą, a kupon zbiera się z obu naraz. Dzięki temu dziecko może wybrać, na co ma dziś ochotę, i tak zbliża się do wyjścia.

1. Żeton ⭐ — natychmiast po każdej poprawnej odpowiedzi.
2. Kolekcja na tacy — dwanaście pozycji odblokowywanych za łączną liczbę zdobytych żetonów. Raz zdobyte, zostają na zawsze.
3. Pasek postępu — widoczny na ekranie startowym i na tacy.
4. Kupon do druku — po osiągnięciu progu.

Cztery zestawy do wyboru

W panelu rodzica wybierasz kolekcję osobno dla czytania i osobno dla liczenia, osobno dla każdego dziecka:

Zmiana zestawu w trakcie niczego nie kasuje — postęp liczy się w żetonach, więc dziecko od razu widzi tyle pozycji odblokowanych, ile zdołało uzbierać.

Kupon jest opisany jako kupon rodzinny. To nie voucher restauracji, tylko domowa umowa między Tobą a dzieckiem — i tak też jest sformułowany na wydruku.

Wejście: kliknij ⚙️ w lewym dolnym rogu — na ekranie wyboru gracza albo na ekranie dziecka.

Co warto ustawić

Kopia zapasowa

Postęp siedzi w pamięci przeglądarki. Znika, jeśli wyczyścisz dane przeglądarki albo przesiądziesz się na inne urządzenie bez synchronizacji. 💾 Zapisz kopię pobiera plik z profilami i całym postępem — warto zrobić to raz na jakiś czas i na pewno przed każdą większą zmianą.

Panel rodzica → 📊 Statystyki. Pierwszy przełącznik wybiera dziecko, drugi — grę: Razem, 📖 Czytanie albo 🔢 Liczenie. Tabela postępu rozbija się wtedy osobno na poziomy czytania i liczenia.

Na co patrzeć

• Trafienia w 7 dni to najlepszy wskaźnik, czy poziom jest dobrany. Powyżej 90% przez kilka dni — czas przejść wyżej. Poniżej 60% — poziom jest za trudny, cofnijcie się o jeden.
• Wykres 14 dni pokazuje regularność, nie wydajność. Równy rządek niskich słupków jest wart więcej niż jeden wysoki i cisza przez tydzień.
• Rundy na poziomie — jeśli dziecko utknęło na jednym poziomie na kilkanaście rund przy dobrej skuteczności, prawdopodobnie po prostu nikt go nie przełączył wyżej.
• Najtrudniejsze to najbardziej praktyczna część całej gry. Przy czytaniu lista pokazuje wyrazy, przy liczeniu — rodzaje zadań i konkretne liczby („odejmowanie · 7”, „liczenie zbioru · 9”). Mówi wprost, co poćwiczyć osobno: na kartkach, na patyczkach, w drodze do przedszkola. Powtarzające się wzorce to wskazówka, nad czym pracować, a nie lista porażek.

Sama gra jest tylko narzędziem. To, co decyduje o efekcie, dzieje się wokół niej.

Rytm

Lepiej krótko i codziennie niż długo i od święta. Jedna runda po 6–10 zadań to zwykle 3–5 minut — tyle wystarczy. Dwie rundy dziennie to już dużo. Jeśli dziecko chce więcej, można, ale nie namawiaj: kończenie na tym, że jest jeszcze ochota, jest lepsze niż kończenie na zmęczeniu.

Ustal stałą porę i stałe miejsce. Przewidywalność sama w sobie obniża opór przed zaczęciem.

Dwie gry — którą kiedy

Nie ma potrzeby robić obu codziennie. Prościej naprzemiennie: jednego dnia czytanie, drugiego liczenie. Jeśli dziecko samo prosi o jedną z nich — tym lepiej, niech wybiera. Żetony i tak zbierają się do wspólnego kuponu, więc nic się nie marnuje.

Wyjątek: kiedy pracujecie nad czymś konkretnym — świeżo cofniętym liczeniem albo płynnością czytania — warto przez dwa tygodnie robić głównie tę jedną rzecz, codziennie po trochu.

Kiedy przejść na wyższy poziom

Kiedy dziecko przez dwie–trzy rundy z rzędu ma skuteczność powyżej 90% i czyta bez długiego namysłu. Nie czekaj na perfekcję — lekkie wyzwanie utrzymuje uwagę lepiej niż nuda.

W drugą stronę tak samo: jeśli widzisz frustrację, cofnijcie się o poziom bez komentarza. W grze wszystkie poziomy są zawsze otwarte właśnie po to.

Gorszy dzień

Zejdź na poziom niżej albo przełącz na tryb „dziecko samo" — same zadania z klikaniem, bez czytania na głos. Dziecko dalej zbiera żetony, ciąg dni się nie urywa, a napięcia nie ma. To lepsze niż odpuszczenie całej sesji.

Przy samym czytaniu

• Daj czas. Cisza po pokazaniu wyrazu nie jest problemem — dziecko pracuje. Podpowiedź za wcześnie odbiera mu ten moment.
• Nie poprawiaj w trakcie. Poczekaj, aż skończy wyraz, a dopiero potem ewentualnie kliknij 🔁 i puść 🔊.
• Chwal wysiłek, nie wynik. „Fajnie to złożyłeś" działa lepiej niż „dobrze".
• Sylaby czytamy całe. Jeśli dziecko literuje (M-A-M-A), wróćcie do poziomu 1 i do zadania „Ułóż wyraz" — ono najmocniej uczy myślenia sylabami.

Gdy dziecko odpowiada bez czytania

To najczęstsza pułapka po kilku tygodniach grania: dziecko zna zestaw na pamięć i wybiera odpowiedź z kształtu wyrazu, nie z liter. Gra ma na to trzy rzeczy wbudowane, ale warto wiedzieć, że działają.

• Błędne odpowiedzi są celowo mylące. Przy KOT do wyboru pojawi się KOC i KOŚ, a nie DOM i FRYTKI. Różnica jest o jedną literę, więc zgadywanie przestaje się opłacać.
• Zadania nie wracają. Gra pamięta osiemdziesiąt ostatnio pokazanych pozycji i najpierw sięga po te, których dziecko dawno nie widziało. Ta pamięć wędruje razem z postępem między iPadem a komputerem.
• Trudne wracają częściej. Wyrazy z listy „najtrudniejsze" w statystykach mają większą szansę pojawić się w kolejnej rundzie.

Jeśli mimo to widzisz odpowiadanie na skróty, przełącz na tryb Rodzic potwierdza — tam nie ma w co kliknąć, trzeba przeczytać na głos. Pomaga też poziom Sylaby trudniejsze: różnice typu SZA / CZA / SZO są zbyt drobne, żeby zapamiętać je jako obrazki.

Wymiana wyrazów opanowanych na pamięć

Kiedy zestaw jest już przerobiony — dziecko odpowiada natychmiast, nie patrząc na litery — najskuteczniej jest go po prostu wyjąć z gry. Tak zrobiliśmy z pierwotnym zestawem prostych wyrazów (MAMA, TATA, WODA, KOZA…): leży teraz w dane/p2-odlozone.js i nie jest wczytywany.

Żeby go przywrócić — po dłuższej przerwie albo dla młodszego dziecka — odkomentuj w index.html linijkę <script src="dane/p2-odlozone.js"></script>. Można też przenosić stamtąd pojedyncze wyrazy z powrotem, po kilka na raz. Ta sama sztuczka działa na każdym poziomie: załóż obok plik p3-odlozone.js, przenieś do niego wyrazy i nie wpinaj go w index.html.

Rozbudowa materiału

Materiał leży w folderze dane/ — p1-sylaby.js, p2-wyrazy.js i tak dalej. To zwykłe pliki tekstowe: otwierasz w edytorze, dopisujesz wyrazy, zapisujesz, odświeżasz grę. Format opisany jest w nagłówku poziomy.js. Jedna zasada: żaden plik nie może przekroczyć 14 kB, bo powyżej tej granicy hosting odmawia jego przyjęcia — jeśli plik rośnie, załóż obok drugi i dopisz go do listy w index.html.

W PROMPTY.md leżą gotowe polecenia, którymi wygenerujesz nowe zestawy słów, zdań i tekstów, a także ładne obrazki PNG w miejsce wbudowanych.

Wszystko, co trzeba pamiętać na co dzień, w jednym miejscu.